Những năm gần đây, STEM đã trở thành một trong những từ khóa được nhắc đến nhiều nhất khi nói về đổi mới giáo dục. Từ các cuộc thi robot, các sân chơi khoa học kỹ thuật đến những dự án nghiên cứu dành cho học sinh phổ thông, STEM ngày càng hiện diện rõ nét trong đời sống học đường. Hình ảnh học sinh lập trình robot, thiết kế mô hình thông minh hay tham gia các hoạt động trải nghiệm khoa học không còn là điều xa lạ.

Sự phát triển đó phản ánh nỗ lực của ngành giáo dục trong việc đưa khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học đến gần hơn với học sinh. Tuy nhiên, đằng sau sự sôi động của các hoạt động STEM vẫn còn những câu hỏi cần được nhìn nhận thẳng thắn. STEM đang được triển khai khá rộng rãi, nhưng mức độ đi vào thực chất ở từng nhà trường vẫn còn khác nhau. Nhiều hoạt động tạo được hiệu ứng tích cực trong ngắn hạn, song việc chuyển hóa thành phương pháp dạy học thường xuyên và bền vững vẫn là chặng đường không dễ dàng.

Từ góc độ đó, Ngày hội STEM HALOU 2026 do Trường Đại học Hạ Long tổ chức không chỉ là một hoạt động trải nghiệm dành cho học sinh, sinh viên mà còn gợi mở những suy nghĩ rộng hơn về con đường phát triển của giáo dục STEM trong thời gian tới. Đằng sau những gian hàng công nghệ, các mô hình robot hay những thí nghiệm khoa học là câu chuyện về cách đưa STEM từ những hoạt động điểm nhấn trở thành một phần tự nhiên của quá trình dạy và học.

STEM không chỉ là robot và công nghệ hiện đại

Một thực tế dễ nhận thấy là khi nhắc đến STEM, nhiều người thường liên tưởng ngay đến robot, trí tuệ nhân tạo, lập trình hoặc các thiết bị công nghệ hiện đại. Đây cũng là những nội dung dễ thu hút sự chú ý bởi tính trực quan và khả năng tạo hứng thú cho người học.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn STEM qua lăng kính công nghệ, rất dễ bỏ qua giá trị cốt lõi của mô hình giáo dục này. Bản chất của STEM không nằm ở thiết bị hay công cụ được sử dụng, mà ở phương pháp tiếp cận tri thức. Điều quan trọng nhất là học sinh được đặt vào những tình huống thực tế, được quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm, thất bại và tự tìm lời giải cho vấn đề.

Một bài học STEM hiệu quả không nhất thiết phải diễn ra trong phòng thí nghiệm hiện đại. Đó có thể là dự án thiết kế hệ thống tưới nước tiết kiệm cho vườn trường, tìm giải pháp giảm rác thải nhựa trong lớp học hay nghiên cứu các biện pháp tiết kiệm năng lượng trong gia đình. Khi kiến thức được gắn với những vấn đề cụ thể của cuộc sống, việc học trở nên sinh động hơn và học sinh cũng chủ động hơn trong quá trình khám phá.

Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng thành công của STEM không nên được đo bằng số lượng robot hay thiết bị công nghệ mà nhà trường sở hữu. Điều đáng quan tâm hơn là học sinh có được rèn luyện tư duy phản biện, khả năng hợp tác và năng lực giải quyết vấn đề hay không.

Khoảng cách giữa phong trào và thực tiễn

Dù được khuyến khích triển khai ở nhiều cấp học, STEM hiện vẫn đối mặt với không ít khó khăn trong quá trình đưa vào thực tế. Ở nhiều trường học, các hoạt động STEM chủ yếu diễn ra dưới hình thức ngoại khóa hoặc các chương trình trải nghiệm ngắn hạn. Học sinh có thể tham gia một ngày hội khoa học, một cuộc thi sáng tạo hay một dự án nhỏ, nhưng sau đó lại quay về với cách học truyền thống trong phần lớn thời gian còn lại.

Khoảng cách giữa các hoạt động trải nghiệm và chương trình giảng dạy thường xuyên khiến STEM đôi khi trở thành một điểm nhấn mang tính sự kiện hơn là một phương pháp giáo dục được duy trì liên tục.

Bên cạnh đó, việc triển khai STEM cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ giáo viên. Một giờ học STEM đòi hỏi giáo viên không chỉ nắm vững chuyên môn mà còn phải biết tổ chức hoạt động, xây dựng tình huống thực tiễn và kết nối kiến thức giữa nhiều lĩnh vực khác nhau. Đây là thách thức không nhỏ trong bối cảnh nhiều giáo viên được đào tạo theo hướng đơn môn truyền thống.

Cơ sở vật chất, học liệu và nguồn lực hỗ trợ cũng là những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai STEM. Sự chênh lệch về điều kiện giữa các địa phương khiến khả năng tiếp cận mô hình này chưa thực sự đồng đều. Đó là lý do vì sao cùng một chủ trương nhưng mức độ triển khai tại các trường học vẫn có sự khác biệt đáng kể.

Vai trò của trường đại học trong hệ sinh thái STEM

Để STEM phát triển theo chiều sâu, không thể chỉ đặt trách nhiệm lên các trường phổ thông. Sự tham gia của các trường đại học, đặc biệt là các cơ sở đào tạo giáo viên, có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng nền tảng lâu dài cho mô hình giáo dục này.

Nếu trường phổ thông là nơi STEM được triển khai trực tiếp tới học sinh thì trường đại học lại đóng vai trò đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu phương pháp giảng dạy và hỗ trợ chuyên môn cho địa phương. Đây là mắt xích quan trọng giúp kết nối giữa lý thuyết giáo dục với thực tiễn triển khai trong nhà trường.

Từ góc nhìn đó, các hoạt động như STEM HALOU 2026 cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý. Không chỉ tạo cơ hội trải nghiệm cho học sinh, chương trình còn mở ra không gian kết nối giữa giảng viên, sinh viên sư phạm, giáo viên phổ thông và người học. Đây là môi trường thuận lợi để chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi phương pháp và lan tỏa những cách làm mới trong giáo dục STEM.

Đặc biệt, đối với sinh viên sư phạm, việc tham gia tổ chức các hoạt động STEM ngay từ khi còn trên giảng đường có ý nghĩa thiết thực. Những trải nghiệm này giúp các em làm quen với phương pháp dạy học dự án, học tập trải nghiệm và cách tổ chức các hoạt động liên môn – những kỹ năng ngày càng cần thiết đối với giáo viên trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

Từ hoạt động trải nghiệm đến thay đổi cách học

Điều đáng ghi nhận ở những chương trình như STEM HALOU không nằm ở quy mô hay số lượng người tham gia, mà ở khả năng tạo ra những trải nghiệm học tập khác biệt. Khi học sinh được trực tiếp làm thí nghiệm, điều khiển robot, chế tạo sản phẩm hay khám phá các hiện tượng khoa học gắn với đời sống, các em sẽ hiểu rằng tri thức không chỉ tồn tại trong sách giáo khoa.

Tất nhiên, một ngày hội STEM không thể tự thân tạo ra sự thay đổi lớn cho giáo dục. Nhưng nếu những trải nghiệm đó được kết nối với hoạt động dạy học thường xuyên, được hỗ trợ bởi đội ngũ giáo viên có chuyên môn và một hệ sinh thái giáo dục phù hợp, chúng có thể trở thành những viên gạch đầu tiên cho quá trình đổi mới.

STEM vì thế không nên được nhìn nhận như một phong trào hay một chuỗi sự kiện mang tính trình diễn công nghệ. Giá trị lâu dài của STEM nằm ở khả năng hình thành cho học sinh tư duy khám phá, tinh thần sáng tạo và thói quen giải quyết vấn đề dựa trên tri thức khoa học.

Suy cho cùng, điều giáo dục cần chuẩn bị cho thế hệ trẻ không chỉ là kiến thức, mà còn là năng lực thích ứng với một thế giới đang thay đổi rất nhanh. Và STEM, nếu được triển khai đúng cách, có thể trở thành một trong những con đường quan trọng để đạt được mục tiêu đó.

Thực hiện: Duy Hưng, Huy Hoàng, Minh Đại, Nình Văn Chung, Khánh Huyền - K9.VBC2