Kiên định định hướng phát triển bền vững, Quảng Ninh đang từng bước chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh hơn, hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường. Từ tư duy “xử lý ô nhiễm” sang chủ động “kiểm soát từ nguồn”, tỉnh xác định bảo vệ môi trường không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nền tảng nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển lâu dài.

Kiểm soát ô nhiễm từ nguồn

Những năm qua, Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ nhiều chủ trương, chính sách về quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh nguồn nước. Qua đó, nhận thức của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân từng bước được nâng lên, tạo chuyển biến rõ nét trong công tác bảo vệ môi trường. Kết quả thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TU cho thấy nhiều mục tiêu đã hoàn thành trước kế hoạch, khẳng định quyết tâm của tỉnh trong xây dựng mô hình phát triển xanh và bền vững.

Hệ thống xử lý nước thải tại KCN Đông Mai.

Cùng với đó, nhiều chỉ tiêu môi trường đạt kết quả tích cực và mang tính nền tảng. Tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch đạt 98,3% tại khu vực đô thị và 87,2% tại nông thôn; 100% khu, cụm công nghiệp đang hoạt động đều có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn. Đặc biệt, đối với các dự án đầu tư mới, nhất là tại những khu vực nhạy cảm như vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long hay Cửa Lục, tỉnh yêu cầu hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải ngay từ giai đoạn đầu tư.

Cách làm này cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt từ tư duy “xử lý ô nhiễm” sang chủ động “kiểm soát ô nhiễm từ nguồn”, hạn chế phát sinh tác động môi trường ngay trong quá trình sản xuất và phát triển. Không chỉ đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung, các doanh nghiệp còn tăng cường áp dụng các giải pháp xử lý khí thải, chất thải rắn theo quy định, từng bước nâng cao trách nhiệm trong bảo vệ môi trường.

Song song với đó, công tác quản lý chất thải tiếp tục được quan tâm đẩy mạnh. Hiện nay, 99% lượng rác thải trên địa bàn tỉnh được thu gom, xử lý; hạ tầng xử lý rác được đầu tư đồng bộ với 21 khu xử lý có tổng công suất khoảng 1.590 tấn/ngày. Đáng chú ý, phương thức xử lý rác đang chuyển mạnh sang công nghệ hiện đại khi gần 72% lượng rác được xử lý bằng đốt, từng bước giảm tỷ lệ chôn lấp. Đối với chất thải nguy hại, 100% khối lượng phát sinh đều được thu gom, xử lý theo đúng quy định.

Không chỉ tập trung đầu tư hạ tầng xử lý, Quảng Ninh còn chú trọng nâng cao năng lực giám sát môi trường. Toàn tỉnh hiện có 177 trạm quan trắc môi trường tự động, truyền tải liên tục dữ liệu về chất lượng môi trường tới Bộ NN&MT và các cơ quan chức năng trong tỉnh, đồng thời công khai thông tin để người dân theo dõi, giám sát. Cùng với đó, công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm môi trường được tăng cường quyết liệt. Riêng năm 2025, các cơ quan chức năng đã xử phạt 151 tổ chức, cá nhân vi phạm với tổng số tiền hơn 9,2 tỷ đồng, đồng thời di dời 862 cơ sở tiểu thủ công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư.

Nhiều mô hình bảo vệ môi trường được triển khai hiệu quả như Chương trình giảm rác thải nhựa tại Vịnh Hạ Long với các giải pháp hạn chế nhựa dùng một lần, thu gom rác và tuyên truyền nâng cao nhận thức, góp phần thay đổi hành vi của du khách và doanh nghiệp, giữ gìn cảnh quan và hệ sinh thái. Mô hình “Ngân hàng rác thải” tại nhiều địa phương đã thúc đẩy phân loại, tái chế rác tại nguồn thông qua cơ chế đổi rác lấy quà hoặc hỗ trợ cộng đồng, góp phần giảm lượng rác thải và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Ngoài ra, mô hình đồng xử lý chất thải trong lò nung xi măng giúp tái sử dụng chất thải làm nguyên liệu sản xuất, giảm chôn lấp, tiết kiệm tài nguyên và hạn chế phát thải ra môi trường.

Hướng tới tăng trưởng xanh

Mặc dù chất lượng môi trường trên địa bàn tỉnh cơ bản vẫn được kiểm soát, song Quảng Ninh đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức do áp lực phát triển kinh tế nhanh, đặc biệt là quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ. Với cơ cấu kinh tế mà công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn, các ngành như khai thác than, nhiệt điện, xi măng, công nghiệp chế biến cùng hệ thống khu, cụm công nghiệp phát triển nhanh đã tạo ra áp lực đáng kể lên môi trường. Hiện toàn tỉnh có 8 khu công nghiệp và 18 cụm công nghiệp đang hoạt động, cùng nhiều dự án công nghiệp nặng và năng lượng quy mô lớn, kéo theo yêu cầu ngày càng cao trong quản lý chất lượng không khí, nguồn nước và xử lý chất thải.

Học sinh đặc khu Cô Tô thu gom rác thải, dọn sạch bãi biển.

Trong bối cảnh đó, các nguồn gây áp lực môi trường chủ yếu tập trung ở hoạt động khai thác, chế biến than; sản xuất công nghiệp như nhiệt điện, xi măng; giao thông vận tải; phát triển đô thị và du lịch. Đáng chú ý, khai thác than vẫn là nguồn phát sinh ô nhiễm không khí lớn nhất, đặc biệt là bụi tổng (TSP). Không chỉ vậy, nước thải mỏ, chất thải rắn công nghiệp và các bãi thải đất đá cũng tiếp tục tác động đến môi trường đất và nguồn nước. Cùng với đó, sự gia tăng nhanh của hoạt động du lịch, nuôi trồng thủy sản và lượng rác thải sinh hoạt tại các đô thị ven biển đang tạo thêm áp lực đối với công tác thu gom, xử lý chất thải cũng như bảo vệ hệ sinh thái biển - đảo.

Bên cạnh các áp lực từ phát triển kinh tế, biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan cũng đang tác động ngày càng rõ nét đến các địa phương ven biển của tỉnh. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực thích ứng, chủ động quản lý rủi ro thiên tai và tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống hạ tầng môi trường. Đồng thời, tỉnh cần tiếp tục siết chặt kiểm soát nguồn thải, đầu tư đồng bộ hạ tầng xử lý môi trường và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Theo lãnh đạo Sở NN&MT, trong giai đoạn tới, Quảng Ninh sẽ tiếp tục kiên định định hướng phát triển theo mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững; gắn chặt bảo vệ môi trường với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, đồng thời góp phần thực hiện cam kết quốc gia về giảm phát thải khí nhà kính và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường; tăng cường kiểm soát các nguồn phát thải; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý môi trường; đồng thời thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn, sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Song song với đó, trong định hướng quy hoạch dài hạn, Quảng Ninh tiếp tục nghiên cứu khoanh vùng, thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên và khu bảo tồn biển; từng bước mở rộng diện tích bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ các hệ sinh thái rừng, biển cùng những cảnh quan đặc sắc của tỉnh.

Hiểu Trân (Báo Quảng Ninh)