Trong tiến trình phát triển nhanh và toàn diện, Quảng Ninh đang đối diện yêu cầu lớn về bảo vệ môi trường tại những khu vực nhạy cảm, nơi tập trung dày đặc các hoạt động kinh tế - xã hội, công nghiệp, đô thị và du lịch. Với định hướng tăng trưởng xanh, tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kiểm soát chất lượng môi trường, quản lý nguồn thải, ứng phó biến đổi khí hậu và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Tăng cường giám sát nguồn thải, giữ gìn các vùng sinh thái

Những năm gần đây, cùng với đà tăng trưởng kinh tế cao, nhu cầu phát triển hạ tầng, công nghiệp, logistics, dịch vụ và du lịch tại Quảng Ninh ngày càng mạnh mẽ. Điều đó đặt ra bài toán phải vừa khai thác hiệu quả tiềm năng, vừa giữ gìn môi trường sống, nhất là tại các khu vực có giá trị sinh thái, cảnh quan và mật độ dân cư cao.

Cán bộ Trung tâm quan trắc tài nguyên và môi trường (Sở NN&MT) theo dõi, xử lý dữ liệu quan trắc tự động tại các trạm cơ sở truyền về. (Ảnh: Thanh Hoa)

Tỉnh xác định rõ các vùng trọng điểm cần giám sát chặt chẽ gồm vịnh Hạ Long, vịnh Cửa Lục, vịnh Bái Tử Long, Khu kinh tế ven biển Quảng Yên, Khu kinh tế Vân Đồn, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái, Khu công nghiệp - cảng biển Hải Hà, cùng nhiều khu đô thị, khu công nghiệp, vùng khai thác than, xi măng, nhiệt điện. Đây là những nơi có mức độ tác động môi trường lớn, đòi hỏi công tác kiểm soát phải thường xuyên, liên tục và chính xác.

Một trong những giải pháp trọng tâm đó là đầu tư mạnh cho hệ thống quan trắc môi trường hiện đại. Hiện toàn tỉnh đã vận hành 171 trạm quan trắc môi trường tự động, giúp theo dõi liên tục chất lượng không khí, nước và các nguồn phát thải. Song song với đó là mạng lưới 390 điểm quan trắc môi trường duy trì thường xuyên, phục vụ đánh giá hiện trạng và cảnh báo sớm nguy cơ ô nhiễm. Kết quả quan trắc năm 2025 cho thấy chất lượng môi trường không khí tại các đô thị, khu dân cư và khu du lịch nhìn chung ở mức tốt; 37/81 vị trí nước mặt phục vụ cấp nước sinh hoạt đạt mức A, 27/43 vị trí nước mặt phục vụ mục đích khác có chất lượng từ trung bình đến tốt.

Cùng với giám sát công nghệ cao, công tác thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh được tăng cường. Tỉnh đã hoàn thành di dời 862 cơ sở tiểu thủ công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm hoặc không còn phù hợp quy hoạch. Đây là bước đi quan trọng nhằm giảm áp lực môi trường tại khu dân cư, đồng thời tái cấu trúc không gian sản xuất theo hướng hiện đại, tập trung và an toàn hơn.

Không chỉ tập trung xử lý các nguồn ô nhiễm hiện hữu, Quảng Ninh còn tăng cường quản lý ngay từ đầu vào thông qua công tác thẩm định, cấp phép dự án và hoàn thiện các tiêu chuẩn môi trường. Tỉnh yêu cầu 100% hồ sơ trước khi phê duyệt phải đáp ứng đầy đủ quy định về môi trường, phù hợp với định hướng quy hoạch phát triển. Cách làm này giúp phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm từ sớm, hạn chế phát sinh hệ lụy trong quá trình đầu tư, vận hành.

Trong lĩnh vực du lịch biển đảo, tỉnh ban hành Bộ quy tắc ứng xử về bảo vệ môi trường; cấp 36 chứng nhận “Cánh buồm xanh” cho tàu du lịch hoạt động trên vịnh Hạ Long. Cùng với đó, công tác thu gom rác thải, quản lý chất thải và bảo vệ cảnh quan tại các khu, điểm du lịch tiếp tục được siết chặt, góp phần xây dựng hình ảnh điểm đến xanh, sạch, văn minh và hấp dẫn.

Chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, hướng tới tăng trưởng xanh

Bên cạnh việc giải quyết vấn đề trước mắt, Quảng Ninh còn chú trọng chiến lược dài hạn trong ứng phó biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên. Tỉnh tăng cường quản lý quy hoạch phát triển vùng, phát triển đô thị ven biển theo hướng thông minh, bền vững; hạn chế lấn biển, lấn mặt nước và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên.

Mục tiêu nâng dần tỷ lệ đất cây xanh toàn đô thị vượt chuẩn đang được triển khai đồng bộ. Nhiều công viên cây xanh hiện đại, đa chức năng được đưa vào quy hoạch vùng và đô thị, tạo không gian sống chất lượng cho người dân, đồng thời hỗ trợ hấp thụ khí thải và điều hòa vi khí hậu. Đến nay, Quảng Ninh đã hoàn thành kiểm kê khí nhà kính, dự báo các nguồn phát thải và xây dựng kế hoạch giảm phát thải đến từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh tham gia thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam trong tương lai.

Rác thải y tế được thu gom theo đúng quy định. (Trong ảnh: Thu gom rác thải y tế tại Bệnh viện Việt Nam - Thuỵ Điển)

Song hành với các giải pháp tăng diện tích xanh và kiểm soát phát thải khí nhà kính, Quảng Ninh cũng đặc biệt chú trọng quản lý, bảo vệ tài nguyên nước như một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo đó, tỉnh đã phê duyệt và triển khai Đề án đảm bảo an ninh nguồn nước giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030; đồng thời điều chỉnh, bổ sung đề án nâng cao năng lực quản lý an toàn đập, hồ chứa thủy lợi. Những giải pháp này giúp chủ động tích trữ, điều hòa, phân phối và sử dụng hiệu quả nguồn nước, giảm thiểu rủi ro thiên tai do nước gây ra.

Cùng với đó, các sở, ngành tiếp tục kiểm soát môi trường không khí, triển khai các dự án giảm phát thải từ giao thông, sản xuất và xây dựng. Việc đầu tư hạ tầng giao thông kết nối nội vùng, liên vùng được đẩy mạnh, rút ngắn thời gian di chuyển, giảm tiêu hao nhiên liệu và góp phần cắt giảm khí nhà kính.

Từ những kết quả đạt được cho thấy, Quảng Ninh đang kiên định lựa chọn con đường phát triển hài hòa giữa kinh tế và môi trường. Kiểm soát tốt chất lượng môi trường tại các vùng nhạy cảm không chỉ bảo vệ tài nguyên quý giá của địa phương mà còn tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài, đưa tỉnh trở thành hình mẫu tăng trưởng xanh của cả nước.

Hiểu Trân (Báo Quảng Ninh)