Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tiếp cận và chia sẻ tri thức trong môi trường giáo dục đại học. Sách điện tử, giáo trình số, tài liệu nghiên cứu và các cơ sở dữ liệu học thuật ngày càng trở thành nguồn tài nguyên quan trọng, hỗ trợ hiệu quả hoạt động giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích mà công nghệ mang lại, vấn đề bảo vệ bản quyền học liệu, bảo đảm an toàn dữ liệu và sử dụng tài nguyên thông tin đúng quy định pháp luật cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng thiết thực.

Trong bối cảnh đó, Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (09/11) là dịp để mỗi cán bộ, giảng viên và sinh viên nhìn nhận rõ hơn trách nhiệm của mình trong việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ thông tin cá nhân và hình thành văn hóa sử dụng tài nguyên số có trách nhiệm.

Ngày nay, chỉ với một thiết bị kết nối Internet, người học có thể tìm kiếm, tiếp cận và khai thác nhiều nguồn tài liệu phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu. Sự thuận tiện này góp phần thúc đẩy chia sẻ tri thức, song cũng tiềm ẩn nguy cơ vi phạm bản quyền khi tài liệu bị sao chép, sử dụng hoặc phát tán không đúng quy định.

Theo pháp luật về sở hữu trí tuệ, quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả cần được tôn trọng và bảo vệ. Vì vậy, khi khai thác học liệu số, người sử dụng cần chú ý đến nguồn gốc tài liệu, phạm vi sử dụng được phép và thực hiện trích dẫn nguồn đầy đủ trong học tập, nghiên cứu. Đối với các cơ sở dữ liệu học thuật, sách điện tử và tài nguyên thông tin được cấp quyền truy cập, việc khai thác phải tuân thủ điều kiện sử dụng của nhà cung cấp; không tự ý sao chép, chia sẻ hoặc phát tán tài liệu trái quy định pháp luật.

Đối với thư viện, bảo vệ nguồn học liệu số không chỉ là bảo đảm quyền tác giả mà còn gắn với trách nhiệm quản lý, lưu trữ và cung cấp tài nguyên thông tin. Việc số hóa, tổ chức khai thác và chia sẻ học liệu cần được thực hiện đúng với quy định pháp luật, góp phần gìn giữ giá trị tri thức và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên phục vụ cộng đồng.

Bên cạnh vấn đề bản quyền, bảo vệ dữ liệu cá nhân của bạn đọc cũng là yêu cầu không thể thiếu trong hoạt động thư viện hiện đại. Những thông tin như họ tên, mã bạn đọc, tài khoản truy cập, lịch sử mượn - trả tài liệu và dữ liệu sử dụng dịch vụ thư viện cần được quản lý, khai thác và bảo vệ phù hợp với quy định pháp luật.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ dữ liệu cá nhân và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong quá trình xử lý dữ liệu. Trong hoạt động thư viện, việc thu thập và sử dụng thông tin bạn đọc phải bảo đảm đúng mục đích, phạm vi cần thiết và áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp.

Để góp phần bảo đảm an toàn thông tin, mỗi bạn đọc cần chủ động bảo mật tài khoản, không chia sẻ mật khẩu, thận trọng với các đường dẫn không rõ nguồn gốc và kịp thời thông báo khi phát hiện dấu hiệu mất an toàn dữ liệu. Đồng thời, việc chủ động tìm hiểu các quy định về bản quyền, sử dụng tài liệu có nguồn gốc rõ ràng và trích dẫn đầy đủ cũng chính là cách thể hiện sự tôn trọng đối với những giá trị tri thức được tạo dựng.

Bảo vệ học liệu số và dữ liệu bạn đọc không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ các quy định pháp luật mà còn góp phần hình thành môi trường học tập, nghiên cứu an toàn, minh bạch và tin cậy. Đây là trách nhiệm chung của đơn vị quản lý thư viện và mỗi cá nhân trong quá trình tiếp cận, khai thác, chia sẻ thông tin.

Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 09/11/2026, mỗi hành động tôn trọng bản quyền, sử dụng học liệu đúng quy định và bảo vệ thông tin cá nhân đều là biểu hiện thiết thực của ý thức thượng tôn pháp luật. Từ những hành động đó, văn hóa sử dụng và chia sẻ tri thức có trách nhiệm sẽ từng bước được hình thành, góp phần xây dựng môi trường thư viện số an toàn, văn minh và phát triển bền vững.

Nguyễn Chí Đông: Trung tâm Thông tin - Thư viện